KUŞ GRİBİ  (AVİAN  İNFLUENZA)

Kuş gribi nedir?

Kuş gribi virus kaynaklı ve bu nedenle de bulaşıcı hastalıktır. Grip etkeni, zarflı tek zincirli RNA virüsleri olan Orthomyxoviridae ailesindeki influenzavirus A, B ve C tipleridir. İnfluenza virüs A ve influenza virüs B her yıl salgın yapabilir; influenzavirus C ise yalnız hafif hastalıklara neden olur. Hastalığa neden olan virus grip (influenza) virüsü ile aynı aileden gelir ve hastalığa bu yüzden kuş gribi veya avian influenza da denir.

Bu hastalık kuşlara ve domuzlara bulaşabilir. Bilhassa kümes hayvanlarının yetiştirildiği çiftliklerde hayvanların birbirine çok yakın ortamlarda yaşamaları nedeniyle salgın tehlikesi çok yüksektir.

Kuşlarda hastalığın seyri sebep olan virüse göre değişir ve kuş gribi virüsünün 15 ayrı çeşidi vardır. Genelde tüylerde kırışıklık ve yumurtlamada azalma olarak kendini gösteren hastalık H5 ve H7 türündeki ( yani ağır patojen özelliğe sahip) virüsler sebebiyle ortaya çıkarsa oldukça öldürücüdür ve hastalığın bulaştığı kuşlar ilk günde ölürler.

Kuş Gribinin Yayılması:

H5N1 virüsü ile ortaya çıkan kuş gribi türü insanlara aslında kolayca bulaşabilen bir hastalık değildir. Bulaşmanın  gerçekleşmesi için kuşlarla yakın temas halinde olunması, hastalıktan ölmüş hayvanlarla temastan, hastalık etkenin karışmış olduğu havanın solunması ile ve dışkısının bol olduğu ortamda sık sık bulunulması gerekmektedir.

Kuş gribi virüsleri, kuşları ve daha seyrek olarak domuzları infekte eder. İnfekte kuşlar, virüsü tükürük, burun salgıları ve dışkılarıyla yayarlar. Duyarlı kuşların infekte nazal, solunumsal ve fekal materyalle temas etmesi sonucu enfeksiyon yayılır. Virüs, gübrede soğukta en az üç ay, suda 22°C’de 4 gün ve 0°C’de 30 günden fazla etkinliğini koruyabilir.

Hastalık, ülkeden ülkeye canlı kümes hayvanlarının ticareti ve  göçmen kuşlar aracılığı ile  yayılabilir.

Sağ kalan kuşların H5N1 virüsünü oral olarak ve dışkılarıyla en az 10 gün çıkarabildiği bildirilmiştir. Bu da canlı kümes hayvanı pazarlarındaki ve göçmen kuşlar aracılığıyla yayılmayı kolaylaştırmaktadır. Virüs, kuş dışkısının kontamine ettiği toz ve toprak aracılığıyla, örneğin kontamine donanım, araçlar, yem, kafesler ve giyecekler, özellikle ayakkabılarla bir çiftlikten diğerine yayılabilir. virüsü, ayakları ve vücutlarında taşıyarak “mekanik vektör” rolünü oynayan kimi hayvanlar, örneğin kemiriciler de yayabilir. Bilgiler sınırlı olmakla birlikte, sineklerin de mekanik vektör olabileceği düşünülmektedir.

Kuş Gribinin Kontrolü

Kuş gribini kontrol altına alabilmek için hastalıklı ve temaslı kuşları imha edip bunları uygun bir biçimde ortadan kaldırmak, çiftlikleri karantinaya almak ve buralara çok sıkı bir biçimde dezenfeksiyon uygulamak  gerekir.

Virüs 56°C’de 3 saatte, 60°C’de 30 dakikada etkinliğini yitirmektedir; formalin ve iyot bileşikleri gibi yaygın olarak kullanılan dezenfektanlara duyarlıdır. Canlı kümes hayvanlarının gerek ülke içinde gerekse ülkeler arasında hareketlerinin kısıtlanması da önemli bir başka kontrol önlemidir. Bu strateji, insanların virüsle temasını azaltmada yardımcı olmaktadır.

Çiğ kümes hayvanlarının işlenmesi sırasında genel hijyen kurallarına uyulması ve etlerin pişirilerek yenmesi riski azaltacaktır. Hasta kuşun yumurtası da infekte olabilir; bu nedenle aynı önlemlerin yumurtalar için de alınması gerekir. Virüs dondurmakla öldürülemeyebilir. WHO, besinlerin içindeki sıcaklık 70°C olacak şekilde pişirilmesini önermektedir.

 İnfekte kuşların imhasıyla uğraşanların uygun giysi ve donanım kullanarak ve profilaktik antiviral alarak enfeksiyona karşı korunmaları önerilmektedir.

Dolaşan virüsteki antijen sürüklenmesine bağlı değişiklikleri karşılamak için grip aşısının bileşimi her yıl değişmektedir. Ancak insana özgü influenza virüs suşlarına karşı koruyucu olan bu trivalan grip aşısı, H5N1 kuş gribi virüsüne karşı korunma sağlamaz. Bununla birlikte, kümes hayvanları arasında patojenitesi yüksek kuş gribi salgını yaşanan ülkelerde temas riski yüksek olan kişilere, bu aşının yine de kullanılması önerilmektedir. Böylece insana özgü influenza virüs ve kuşa özgü influenza virüs ile oluşabilecek bir ko-enfeksiyon sırasında herhangi bir gen değiş tokuşu olması, dolayısıyla pandemik potansiyeli olan bir suşun ortaya çıkması olasılığı azaltılabilir.

İnsanlarda kuş gribi saptandığı zaman insanlardaki kadar hayvanlardaki infeksiyonun yaygınlığı konusunda da ve dolaşmakta olan influenza virüslere ilişkin bilgi elde etmek gerekir. Bu bilgiler halk sağlığı açısından yapılacak risk değerlendirmesine yardımcı olur ve en iyi korunma önlemlerinin neler olacağını gösterir. Her olgunun tam olarak incelenmesi de esastır. Bütün bu etkinlikler, pandemik bir suşun ortaya çıkması olasılığını azaltsa da, başka bir grip pandemisini önlemenin mümkün olup olmadığı sorusunu kesin bir biçimde yanıtlamaya olanak yoktur.

  Kuş Gribi Virüsünden korunma Yolları

          Kuş gribi İnsanlarda ateş, boğaz ağrısı, kas ve eklem ağrıları, kuru öksürük, solunum güçlüğü gibi grip belirtilerinin yanı sıra,  kuş gribinde farklı olarak karın ağrısı ve ishal ile kendini göstermektedir.  

•  Katı yumurta: 100 derece 5 dakika kaynatmak gerekir.

• Omlet: Tavanın ısısı yükseldikten sonra yumurta kırılmalı. Yumurtanın iç ısısı 60 dereceye ulaştıktan sonra 2-3 dakika pişirilmeli. Yumurta sıvı olarak kalmamalı, iki tarafı pişmeli.

• Suda tavuk pişirme: En güvenli yöntem. 100 derecede kaynayan suda piştiği için birkaç dakikada virüs kaybolur. Tavuğun içinin de pişmesi, pembe kalmaması sağlanmalı.

• Mangalda tavuk: Mangalın iyice ısınmış olması, yakacağın köz haline gelmesi beklenmeli. Tavuğun içindeki virüsün ölmesi için merkez ısısının 70 dereceye ulaşması gerekiyor. Güçlü bir ateşte bu sağlanır. 5 dakikadan az ateşte kalmamalı ve her yanının pişmesi sağlanmalı.

• Yağsız tavada tavuk: Merkez sıcaklık 70 derecenin üzerine çıkmalı, yaklaşık 5 dakikadan fazla ve her iki tarafı da pişirilmeli.

• Tavuk köfte: Marketten alınan tavuk köfteler endüstriyel ortamda üretildiği için avantajlı. Bir kısmı da daha önceden yüksek ısıya tabi tutuluyor, bu etkenleri öldürür. Yine 70 derecenin üzerine çıkarak 3-5 dakika pişirilmeli.

• Tavuk döner: Marketten alınan markalı endüstriyel ürünlerde sorun yok. Genelde 60 derece civarında ön ısıya tabi tutuluyor. Sokakta satılan çevirme dönerlerde güvenilen yerler tercih edilmeli.

·         Mayonez: Çiğ yumurta ile yapılan mayonezlerde markalı, endüstriyel ortamlarda yapılanlarda asitik oranı düşük ve katkı

          maddeleri olduğu için sorun olmaz. Ancak evde yapıldığı zaman çiğ yumurta kullanılacağı için riskli olabilir.

• Tiramisu, krem şantili pastalar: Çiğ yumurtayla yapılan tatlılardan bir süre uzak durmakta fayda var. Hasta tavuklar yumurta yapamayacağı için yumurtada risk az ama yine de tedbirli olmak gerekir.

       Pişirme sırasında dikkat edilmesi gereken önemler de şunlar:  

• Yemek hazırlarken elle çok müdahale edilmemeli, müdahaleden sonra iyice yıkanmalı.

• Eldiven kullanmak gerekir.

• Çiğ ürünle pişmemiş ürün temas ettirilmemeli. Pişen ürünler çiğ ürünlerin konulduğu tabağa konulmamalı, aynı maşayla tutulmamalı.

       Bugün için yapılması gerekenler şöyle özetlenebilir:

• Hastalığın kuşlardaki dağılımının incelenmesi

• Göçmen kuşların hareketlerinin izlenmesi

• Riskli bölgelerden kuş ve kuş ürünlerinin alışverişinin durdurulması

• Doğu Asya’da H5N1 virüsü salgınlarının saptandığı ülkelere gidenlerin, kümes     hayvanları çiftliklerinden, canlı kuş satılan yerlerden ve kontamine olması olası yüzeylerden uzak durması

• Tanı için testlerin geliştirilmesi

• Ulusal laboratuar ve sürveyans sisteminin güçlendirilmesi.

• Etkin bir aşı üretimi için çalışmalar yapılması.

Yararlanılan site www.kusgribinedir.com