YEŞİL BİNALARIN (ÇEVRECİ BİNA) SERTİFİKALANDIRILMASI

Dünyada son yıllarda çevreci binalara olan ilgi hem tüketicide hemde üreticide artış göstermiştir. Dünyadaki gelişmelere parelel olarak ülkemizde de çevreci yeşil bina projelerinde önemli derecede artışlar yaşanmıştır. Bir çok iş merkezi, alışveriş merkezi ve konut projeleri çevreci yapılar olarak inşaa edilmeye başlanmıştır.

Diğer yandan yapılan binaların yeşil bina veya akıllı çevreci bina olarak değerlendirilmesi için sertifika alması gerekmektedir. Bazı ülkeler tarafından oluşturulmuş değerlendirme sistemleri ve değerlendirme kuruluşları bulunmaktadır.

Yeşil Bina Değerlendirme Sistemleri, hedeflenen yeşil dönüşüm sürecinde etkili bir araç, önemli bir ilk adımdır. Bu alanda ulusal ve uluslar arası gelişmeleri takip eden (ÇEDBİK) Çevre Dostu Yeşil Binalar Derneği, ülkemizde önemli bir boşluğu doldurmak amacıyla, alanında uzman isimlerin danışmanlığında ulusal koşullara uygun bir Değerlendirme Sistemi oluşturma çalışmalarına başlamıştır.

2007 yılında kurulan ÇEDBİK, Dünya Yeşil Binalar Konseyi (WGBC) Tam Üyelik Adaylığı Statüsü kazanmıştır ve yeşil bina hareketinin altyapısını oluşturma çalışmalarına giderek artan bir katılımla devam etmektedir.

Avrupa’da Almanya, Birleşik Krallıklar ve Romanya olmak üzere 3 tane Yeşil Bina Konseyi vardır. Türkiye, Hollanda, İspanya, Italya ve Polonya ise Avrupa’da Tam Üyelik Adaylığı kazanan Yeşil Bina Konseyleridir.

Bu sertifikalar arasında ABD kökenli LEED (Enerji ve Çevre Dostu Tasarımda Liderlik), İngiliz kökenli BREEAM (Bina Araştırma Kuruluşu Çevresel Değerlendirme Metodu) en bilinen ve tanınanlarıdır. Sertifika sistemi binadaki uygulamalara göre derecelendirmelere sahiptir.

BREEAM

BREEAM (Bina Araştırma Kuruluşu Çevresel Değerlendirme Metodu) Temmuz 1990'da başlatıldığından beri yaygın bir şekilde, yeni ve var olan binalar için yapılan değerlendirmelerde kullanılmaktadır. ECD (Enerji ve Çevre) gibi büyük kuruluşların sponsorluğuyla, binaların çevresel performansları için doğru kriterleri belirlemek amacıyla hazırlanmış olan bu metot, bağımsız olarak uygulandığından dolayı piyasada da tanınmakta ve onay görmektedir. Önce İngiltere'de yaygınlaşan metot zamanla Avrupa'nın diğer ülkelerinde de kabul görmeye başlamıştır.

BREEAM Çevresel Değerlendirme Metodu

Belirli kriterler ışığında bir binanın çevresel performansına değer biçme yoludur.

Metodun Amacı

Binaların çevresel performansları için doğru kriterleri belirlemek

Kriterlerin Ana Hedefi

Tasarımcıları çevresel konulara karşı daha duyarlı hale getirmek,

• Ürün  geliştiricilerin, tasarımcıların ve kullanıcıların çevreyle dost binaları tercih ve talep etmelerini ve bu yönde bir piyasa oluşmasını sağlamak,

• Toplum genelinde, binaların, küresel ısınma, asit yağmurları ve ozon tabakasındaki incelme üzerindeki büyük etkisi konusunda farkındalığı yükseltmek,

• Bağımsız olarak değerlendirilen hedefler ve standartlar belirlemek bu sayede yanlış talep ve uygulamaları en aza indirmek,

• Binaların çevreye olan uzun vadeli etkilerini azaltmak,

• Gün geçtikçe azalan su ve fosil yakıtlar gibi kaynakların kullanımını azaltmak,

• Bina içi ortam kalitesini ve bu sayede kullanıcıların esenliğini ve konforunu artırmak

BREEAM Tarafından Dikkate Alınan Sorunlar

1. Küresel Atmosfer ve Kaynakların Kullanımı

2. Yerel sorunlar

3. İç Ortam ve Sağlık

4. Çevrenin Binalara Etkisi

BREEAM Sürümleri

1. BREEAM / Ofisler 2. EcoHomes 3. BREEAM / Perakende Hizmet Sağlayıcılar 4. BREEAM / Endüstriyel İşletmeler 5. BREEAM / Okullar

Çevresel Değerlendirme

1. Küresel Sorunlar ve Kaynak Kullanımı: 1.1. Enerji Tüketimine Bağlı CO2 üretimi 1.2. Asit Yağmurları 1.3. CFC, HCFC ve Halonlara Bağlı Ozon Tabakası İncelmesi 1.4. Doğal Kaynaklar ve Geri Kazanılmış Malzemeler 1.5. Geri Dönüştürülebilir Malzemelerin Depolanması

2. Yerel Sorunlar 2.1. Soğutma Kuleleri Kaynaklı Lejyoner Hastalığı Vakaları 2.2. Yerel Rüzgar Etkileri 2.3. Gürültü 2.4. Diğer Binaların ve Arazinin Gölgelenmesi 2.5. Su Tasarrufu 2.6. Arazinin Ekolojik Değeri 2.7. Bisiklet Kullanımı

3. Yapı İçi Sorunlar 3.1. Bina Su Tesisatından Kaynaklı Lejyoner Hastalığı Vakaları 3.2. Havalandırma, Pasif Sigara İçiciliği ve Nem 3.3. Zararlı Maddeler 3.4. Aydınlatma 3.5. Isıl Konfor ve Aşırı Isınma 3.6. Yapı İçi Gürültü

LEED

Binalarda çevre dostu ve enerji tasarrufu yapan uygulamaların artması ile yeşil binalar ile ilgili standartlaşma ve sertifika verilmesi gündeme gelmiştir. Standartlaşma ve sertifika çalışmaları yapan kurumların ortaya çıkması ile sertifika çalışmaları başlamış ve bu kurumlar yeşil bina standartlarına uyan yapılara sertifikalar vermeye başlamıştır. Sertifika alan binalar yeşil bina ünvanı ile prestij kazanmakta ve satış ve kira değerleri artmaktadır. LEED Enerji ve Çevre Dostu Tasarımda Liderlik (LEED) ABD'deki Çevre Dostu Binalar Konseyi tarafından geliştirilen bir dizi kriterler listesidir.

Varolma Nedeni

LEED aşağıdakileri desteklemek için oluşturulmuştur:

• Bütün binanın tasarımında çevre dostu olmayı desteklemek

• Bina endüstrisinde çevre dostu olmak konusunda liderlik yapma

• Çevre Dostu Olma rekabetini artırma

• Çevre Dostu Tüketimde tüketiciyi bilinçlendirme

Bu sistem 6 alanda puan alır:

• Sürdürülebilir Araziler (14 puan) • Su kullanımında etkinlik (5) • Enerji ve Atmofer (17) • Malzeme ve Kaynaklar (13) • İç Hava Kalitesi (15) • İnovasyon ve Tasarım (4 artı 1 de tasarımda LEED sertifikalı profesyonel kullanmak)

DGNB

Binaların planlamasında ve değerlendirilmesinde kullanılmak üzere kurulmuş bir sistemdir. Bir sınıflandırma sistemi olarak, tüm ilgili sürdürülebilir yapı konularını içermektedir. Şartlara uyan projeler bronz, gümüş ve altın kategorilerinde sınıflandırılmaktadırlar. Alman Sürdürülebilir Yapı Sertifikası, kaliteye önem veren bir bakış açısı içeren, yapı planlaması ve değerlendirilmesi amacı ile Alman Yeşil Bina Konseyi ve Ulaşım, İnşaat ve Kentsel İlişkiler Birleşmiş Bakanlığı ortaklığında oluşturulmuş bir sistemdir. Net bir şekilde düzenlenmiş anlaşılır bir yapısı olan Alman Sürdürülebilir Yapı Sertifikası, tüm ilgili sürdürülebilir yapı konularını içermektedir. Değerlendirmeyi etkileyen altı madde şu şekilde belirtilmiştir: Çevrebilim, Ekonomi, Sosyal Kültürel ve Operasyonel konular, Teknik konular, Arazi Yerleşimi ve Süreçler. Sertifika, projenin başlangıç noktasında belirlenen sürdürülebilir yapı hedeflerinin bütünleşik tasarım prensipleri doğrultusunda uygulanması üzerine kurulmuştur. Böylelikle, sürdürülebilir yapılar, güncel teknolojiye göre tasarlanıp kalitelerini bu yeni sertifika ile belgelendirebilirler.

Sertifikanın Avantajları

Sürdürülebilirliğe olan katkı: Sertifika, bir yapının çevre ve topluma olan pozitif etkilerini somut bir şekilde göstermektedir.

Maliyet ve planlamadaki kesinlik: Sertifika sayesinde bir projenin erken planlama aşamasında performans hedeflerine ulaşılabilirliği büyük bir kesinlikle ortaya konulabilmektedir.

Risk azaltma: Sertifika sayesinde inşaat süresince bütünsel bir planlama teşvik edilir. Böylelikle, planlama ve inşaat süresince daha şeffaf ve net süreçler takip edilir. Sürdürülebilir en iyi çözüm seçenekleri ortaya çıkar ve son olarak da operasyon ve renovasyon süresince doğabilecek riskler azaltılır.

Uygulamaya yönelik planlama aracı: Bu sertifika uygulayanlar tarafından uygulayıcılar için geliştirilmiştir. Mal sahipleri ve tasarımcıları sürdürülebilir yapılar tasarlayıp uygulamaya geçirmeleri yönünde destekler.

Yaşam döngüsüne odaklılık: Bu sertifika yapının yaşam döngüsü üzerine kurulmuştur ki bu da bir binanın sürdürülebilirliğini değerlendirme açısından kaçınılmaz bir unsurdur.

Almanya’da ortaya çıkmıştır: Bu sertifika Alman ve Avrupa Yapı sektörüne göre tasarlanmıştır. Sertifika Sistemi oluşturulurken hem yapı standardları hem de piyasadaki enerji etkin yapılar göz önüne alınmıştır.

Pazarlama aracı: Bu sertifika yatırımcıların, mal sahiplerinin ve kullanıcıların sürdürülebilirliğe olan bağlılığını belgelendirir. Bir kalite simgesi olarak, dış ticareti destekler ve aynı zamanda, yatırımcıların Alman emlak sektörüne olan ilgilerini arttırır.

Verimlilik başarının anahtarıdır: Alman Sertifikası yapıları bütünsel olarak değerlendirir. Sistem, mal sahipleri ve tasarımcılara birçok imkân sağlar. Bu sertifika bir yapının çevre bilimi açısından değerlendirilmesinin çok daha ötesine giderek bir binayi ekonomik, performans, sosyo-kültürel ve işlevsel açılardan da değerlendirir.

Esneklik: Sertifika sistemi teknik ve sosyal gelişmelere göre ve farklı uluslara göre adapte edilebilme özelliğine sahiptir.

Kayıt olmak: Sertifika işlemlerini başlatmak için DGNB’nin web sayfasında kayıt olmak gerekir.

SBTool

SBTool (daha önceki adıyla GBTool) yapılar için bir çevresel değerlendirme metodunun temelini atmak üzere ilk olarak 1998 yılında, gelişmiş ülkelerin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş bir değerlendirme aracıdır. Önce 14 ülke ile başlayan, 2000, 2002, 2005 ve 2008 yıllarında yapılan konferanslarda 21 ülkeye çıkan bu topluluk, ilk ortaya koyduğu ve büyük oranda çevresel performans ölçütlerinden oluşan GBTool’a, yapılara ilişkin ekonomik ve sosyal sorunların da çözümüne yönelik sürdürülebilirlik ölçütleri ekleyerek SBTool’u yaratmıştır. SBTool tek başına doğrudan yapılara uygulanmayan, genel bir değerlendirme çerçevesi olup, çeşitli ülkelerin bu kalıbı alarak, ülkesel ve bölgesel koşullarına uyarlamasını öngören bir araçtır. Uluslar arası yapı endüstrisini sürdürülebilir inşaat pratiklerine yöneltme konusunda rehberlik etmeye odaklanmıştır.

1- Uluslararası kar amacı gütmeyen bir organizasyondur.

2- Araştırma ve yönetmeliklere ve özellikle de bilginin yayılımına, binanın performansına ve değerlendirilmesine önem verilmektedir.

3- 16 ülkeden 23 Yönetim kurulu üyesi vardır.

4- Sekreteryası Kanada/Ottowa ve Fransa/Paris’te yer almaktadır.

5- Şili, Çek Cumhuriyeti, İsrail, İtalya, Portekiz, İspanya ve Tayvan’da yerel bölümler mevcuttur; Polonya, Fransa, Malezya, Yunanistan ve Kanada’da yerel bölümler oluşturulmaktadır. Meksiko ve Brezilya’da birleşik organizasyonlar mevcuttur.

CASBEE

1980'lerin ikinci yarısından itibaren sürdürülebilir inşaata doğru oluşan büyüyen hareketlenme, yapıların çevresel performanslarını değerlendirme amaçlı çeşitli yöntemlerin geliştirilmesine yol açmıştır. Bu yöntemlerden bazıları; İngiltere'de BREEAM, ABD'de LEED ve uluslar arası bir proje olan GBTool dur. Bu metodlar dünya çapında ilgi çekmiştir. Sonuçlarının da yayınlanmasıyla, bu tip bir değerlendirme, müşteri, malsahibi ve tasarımcılara teşvik oluşturması açısından mevcut olan en iyi yöntemdir.

CASBEE şu kurallara göre geliştirilmiştir;

1. Sistem, nitelikli yapılara yüksek değerlendirmelerde bulunabilecek, böylelikle tasarımcılara ve diğerlerine teşvik oluşturacak şekilde yapılandırılmalıdır.

2. Sistem, mümkün olduğunca basit ve anlaşılır olmalıdır.

3. Sistem, çok çeşitli bina tiplerinde uygulanabilir olmalıdır.

4. Sistem Japonya ve Asya'ya özgü konu ve problemleri ele almalıdır.

Yapı yaşam döngüsü ve Dört değerlendirme aracı Şekil 1'de görüldüğü gibi, CASBEE tasarım öncesinde başlayıp, tasarım ve tasarım sonrası safhalarda devam edecek şekilde mimari tasarım süreciyle uyumlu geliştirilmiştir.  

Green Star

Green Star, binaların tasarım ve yapımını düzenleyen, kapsamlı, ulusal ve gönüllü bir çevresel etki değerlendirme sistemidir. Avustralya’daki ticari binaların % 11’i Green Star sertifikasına sahiptir ve artık yeşil binaların tasarımı ve inşaatı iş dünyası için kaçınılmaz bir hale gelmiştir.

Green Star sertifika sistemi emlak piyasası için aşağıda sıralanan faydaları sağlamak üzere oluşturulmuştur:

• Ortak bir dilin oluşturulması;

• Yeşil binalar için standart bir ölçülendirme sisteminin oluşturulması;

• Entegre ve bütünleşik tasarımın teşvik edilmesi;

• Çevre alanında liderlik yapanların tanınması;

• Binanın yaşam döngüsü analizi sonucu ortaya çıkan etkilerinin belirlenmesi;

• Yeşil binaların avantajları ile ilgili toplumsal bilincin artırılması. Green Star sertifikalı projelerinin işletmelere sağladığı birçok avantaj vardır.

• Daha düşük işletme maliyetleri

• Yatırım maliyetlerinin kısa sürede amortizasyonu

• Kullanıcılar tarafından tercih edilmeleri

• Daha kolay pazarlanabilmeleri

• Üretkenlik alanında gelişme sağlamaları

• Daha sağlıklı bir iş ve yaşam ortamı oluşturmaları

• Sosyal sorumluluk alındığının göstergesi olmaları

• Yüksek standartlarda binalar yapılmak suretiyle ileriye dönük dezavantajlı bir konumda olunmasının sağlanması

• Rekabet güçlerinin artması

Green Star Kategorileri

Green Star, bir projenin alan seçimi, tasarımı, uygulaması ve bakımı sonucunda doğrudan ortaya çıkan çevresel etkileri kapsayan dokuz kategori içermektedir. Bu kategoriler: Yönetim • İç Mekân Çevre Kalitesi • Enerji • Ulaşım • Su • Malzeme • Arazi Kullanımı ve Çevre Bilimi • Salım • Yenilik

Her kategori, çevresel verimi arttıracak ya da arttırma potansiyeli olan ölçütlere bölünmüştür. Bir proje, o ölçütün şartlarını sağladığı kadar puan alır. Toplanan puanlar sayesinde her kategoride alınan puanlar belirlenir. Sonrasında ise o kategorinin ağırlığına göre bir yüzdelik hesaplaması yapılır. Kategori ağırlıkları Avustralya’daki farklı çevresel durumları yansıtabilmek için, eyalet ve alanlara göre değişiklik göstermektedir.

Belgelendirilmiş Green Star Sınıflandırmaları aşağıda belirtilmiştir:

4 Yıldızlı Green Star (Puan: 45-59) Çevresel sürdürülebilir tasarım ve/veya yapıda “En iyi Tatbikatı” simgelemektedir.

5 Yıldızlı Green Star (Puan: 60-74) Çevresel sürdürülebilir tasarım ve/veya yapıda “Avustralya’daki Mükemmellik” örneğini simgelemektedir.

6 Yıldızlı Green Star (Puan: 75-100) Çevresel sürdürülebilir tasarım ve/veya yapıda “Evrensel Lİderliği” simgelemektedir.

Her ne kadar Green Star Belgelendirmesi resmi bir başvuru sürecini gerektirse de, Green Star Sertifikası ile ilgili bilgi ve gereklilikler internet üzerinden ücretsiz indirilebilir ve bir projenin çevresel niteliklerini geliştirmek için kılavuz olarak kullanabilir.

Dünyadan Örnek Hearst Binası

Ağustos 2006'da açılan New York'taki LEED Gold sertifikalı 46 katlı Hearst binası, yeşil mimarinin önemli örneklerinden. Yapının diyagonal dizaynı sayesinde yüzde 20 civarında daha az çelik kullanılmış. Kullanılan çeliğin yüzde 90'ı yeniden dönüştürülmüş. Binadaki aydınlatma sensörlerle kontrol ediliyor; enerji kullanımı diğer binalara göre yüzde 22 daha az. Çatısında toplanan yağmur suyuyla peyzaj bitkileri sulanıyor. Yüksek-verimli ısıtma ve soğutma sistemi, dışarıdaki havayı binanın yüzde 75'ini havalandırmak ve soğutmak için kullanabiliyor.

Ülkemizde Yeşil Bina Örnekleri

Efekta Mimarlık tarafından tasarlanan RMI – Türkiye Araştırma ve Eğitim Merkezi, enerji korunumlu tasarımı ve yenilenebilir enerji olanaklarıyla kendi sınıfında eşsiz bir yapı. Siemens Türkiye'nin 2 Nisan'da açmış olduğu Gebze yerleşkesi bunlardan biri. Çevreci bina özelliğine sahip iş merkezinde, yapım maliyeti yüzde 2 artmasına rağmen, yüzde 50 su, yüzde 25 enerji tasarrufu sağlanmaktadır.

REDEVCO Emlak Hizmetleri Mülk Yönetimi ve İşletmeleri A.Ş. tarafından , Ankara’da yapılan ve hizmete açılan Gordion AVM ve Erzurum'da açtığı alışveriş merkezleri kendi enerjilerini üretmeleri bakımından çevreci bina olarak adlandırılmaktadır. Aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 16 ülkede Toyota'nın distribütörlüğünü üstlenen 'Yeşil Bina' projesi plaza olarak Adana'da hizmete açıldı.

Toyota Plaza Onatça'nın çevreci yeni hizmet binasının Avrupa standardlarının üzerinde özelliklere sahip olduğu ve dünyada bundan sonra yapılacak plazalara örnek olacağı savunulmaktadır.

Tekfen Grubu ise, İstanbul Levent'te yükselecek ofis binasında çevreci kriterleri ön plana çıkaracak. Bu kapsamda Tekfen-OZ, Levent'te yaptığı Levent Ofis ile Kağıthane'de dönüşüm projesi kapsamında gerçekleştirdiği Kağıthane Ofispark'a LEED sertifikası almak için başvuru yaptı.

Yararlanılan Kaynaklar:

www.cedbik.org.

Dr. Ayşin SEV, Yük. Mim. Nilay CANBAY "Dünya Genelinde Uygulanan Yeşil Bİna Değerlebdirme ve Sertikasyon Sistemi"

 www.cevreonline.com © Copyright 2007