 |
      |
|
|
TEHLİKELİ ATIKLAR
Tehlikeli Atık Nedir
Genel Atık Tanımı: Aşagıda belirtilen kriterler kapsamına giren maddeler atık olarak tanımlanır:
Standart dışı ürünler, sağlıklı kullanım süresi geçmiş olan ürünler, .dökülmüş, niteliği bozulmuş ya da yanlış kullanıma maruz kalmış olan maddeler (kontamine olmuş maddeler), aktiviteler sonucu kontamine olmuş ya da kirlenmiş maddeler (temizleme işlemi atıkları, ambalaj atıkları), kullanılmayan kısımlar (atık piller ve katalizörler), yararlı performans gösteremeyen maddeler (kontamine olmuş asitler), endüstriyel proses kalıntıları (destilasyon atıkları), kirliliğin önlenmesi amacı ile kullanılan proses kalıntıları (yıkama çamurları, filtre tozları, kullanılmış filtreler),yüzey işlemleri kalıntıları (torna atıkları ve benzeri), hammadde işleme proses kalıntıları (petrol slopları, madencilik ve benzeri), değerini kaybetmiş olan maddeler (PCB'lerle kontamine olmuş yağlar),ihracatçı ülkenin kanunlarına göre yasak getirilmiş olan maddeler, yeniden kullanım veya geri kazanım amacı ile getirilen maddeler, kontamine olmuş alanın iyileştirme çalışmalarından doğan maddeler. Yukarıda bahsedilen katagorilere ait olmayan fakat üretici ya da ihracatçı tarafından atık olarak kabul edilen maddeler. Yukarıda belirtilmeyen üretim atıkları atık olarak tanımlanır.
Tehlikeli Atık Tanımı: Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (EK 7) de (A) işareti ile gösterilmiş atıklar herhangi tehlikeli atık konsantrasyonuna bakılmaksızın tehlikeli atıktır. Aynı listede (M) işareti ile gösterilmiş atıklar (EK 6) da verilen tehlikeli atıkların eşik konsantrasyonu üzerinde bir değere sahipse tehlikeli atıktır. Ayrıca doğal karakterleri yada oluşmalarına neden olan aktiviteye bağlı olarak (EK 3-A) da bulunan veya (EK 3-B) de bulunup (EK 4) de verilen maddeleri içeren atıklar, (EK 5) teki özelliklerden bir veya birkaçına sahip olmaları ve (EK 6) da verilen tehlikeli özellikleri göstermeleri durumunda tehlikeli atıktır. Bir başka deyişle, Evsel ya da sanayi kökenli olabilen ve yasal olarak tehlikeli sınıfına giren, toplanmaları, taşınmaları ve bertarafları için ek insan sağlığı ve çevre koruma önlemleri alınan atıklardır. |
|
|
Tehlikeli Atıklar Neleredir Ülkemizde oluşan başlıca tehlikeli atıklara örnek olarak;
gibi atıklar verilebilir. |
|
|
Ülkemizde Ne Kadar Tehlikeli Atık Mevcuttur Ülkemizde yıllık toplam tehlikeli atık üretiminin ~ 1.3 milyon ton/yıl olduğu tahmin edilmektedir.(Kaynak Çevre ve Orman Bakanlığı) Atık Kodunun Belirlenmesi:
Atık Kod Numaraları Tablosu (Yönetmelik Ek-7)
Tehlikeli Kabul Edilen Atıkların Özellikleri
• H1 'Patlayıcı`: • H2 'Oksitleyici`: • H3-A 'Yüksek oranda Tutuşabilenler `: • H3-B 'Tutuşabilen`: • H4 'Tahriş edici`: • H5 'Zararlı`: • H6 ‘Toksik’: • H7 ‘Kanserojen’: • H8 ‘Korozif’: • H9 ‘Enfeksiyon yapıcı’: • H10 ‘Teratojenik’: • H11 ‘Mutajenik’: • H12 Havayla, suyla veya bir asitle temas etmesi ile zehirli veya çok zehirli gazları serbest bırakan madde veya preparatlar. • H13 Yukarıda listelenen karakterlerden herhangi birine sahip olan atıkların bertarafı esnasında ortaya çıkan madde ve preparatlar. • H14 ‘Ekotoksik’:
|
|
|
|
|
Tehlikeli atık eşik konsantrasyonları (EK 7de “M” ile işaretlenmiş atıklar için) • “Tehlikeli olarak adlandırılan atıkların,Ek 5’te listelenen özelliklerden bir veya daha fazlasını içermesi ve H3, H4, H5, H6, H7, H8, H10 ve H11’in de aşağıdaki özelliklerden birini veya birden fazlasını taşıması gerekir. • parlama noktası <=55 ºC • toplam yoğunluk ≥ %0.1 da, yüksek seviyede toksik madde olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla madde • toplam yoğunluk ≥ %3 da, toksik madde olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla madde • toplam yoğunluk ≥ %25 da, zararlı madde olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla madde • toplam yoğunluk ≥ %0.1 da, R35 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla korozif madde • toplam yoğunluk ≥ %5 da, R34 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla korozif madde • toplam yoğunluk ≥ %10 da, R41 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla tahriş edici madde • toplam yoğunluk ≥ %20 da, R36, R37 ve R38 olarak sınıflandırılan bir veya daha fazla tahriş edici madde • yoğunluk ≥ %0.1 da, kategori 1 ya da 2’de kanserojenik olduğu bilinen bir madde • yoğunluk ≥ %1 da, 3’üncü kategori de kanserojenik olduğu bilinen bir madde • yoğunluk ≥%0.5 da, 1 ya da 2’nci kategori R60, R61 olarak sınıflandırılmış üretimi toksik olan bir madde • yoğunlukta ≥ %5 da, 3’ncü kategori R62, R63 olarak sınıflandırılmış üretimi toksik olan bir madde • yoğunluk ≥ 0.1 da, 1 ya da 2’nci kategori R 46 olarak sınıflandırılmış bir mütajenik madde • yoğunluk ≥ 1 de, 3’ncü kategori R 46 olarak sınıflandırılmış bir mütajenik madde • NOT: R kodları (Risk durumu) “Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği” EK 7 de verilmektedir Atıkların Uluslararası Ticareti Tehlikeli atıkların ülkemize ithalatı yasaktır. Ancak, sektör itibari ile ekonomik değere haiz atıkların ithal izinleri yayımlanacak tebliğler doğrultusunda verilir.
Atıkların ihracatı sadece OECD;AB ülkeleri ile Liechtenstein ülkesine yapılabilmektedir. Atık ihracatında, İthalatçı ülke ile transit ülkelerin yazılı onayları alındıktan sonra ihracat işlemine izin verilmektedir. İhracat işleminde bildirim ve taşıma formları kullanılmaktadır.
Tehlikeli Atık Bertarafı
Birçok tehlikeli atık yada tehlikeli kimyasal, risklerini azaltacak bazı önlemler alınarak kullanılabilir. Atıldıklarında bu maddeler kullanıcılar tarafından kontrol edilemezler. Bu maddelerle direk yada dolaylı olarak temasta bulunan canlıların zarar görmesine neden olabilir. Bu sebeple risklerinden dolayı, tehlikeli atıklar diğer atıklardan ayrı olarak uygun şekilde toplanıp işlem görmelidir.
|
|
|
Tehlikeli atıklar değerlendirilirken aşağıdaki metodlar uygulanır:
• Kaynakta azaltma/önleme: Atıklardan kaçınmanın en iyi yolu, kaynağında üretilmemesi veya en az atık üretilmesidir. • Geri dönüşüm: Atıkların tamamının veya içindeki kullanılabilir maddelerin geri kazanımı yada tekrar kullanılmasıdır ( atık yağ geri kazanımı gibi). • Arıtma: Atıklar fiziksel, biyolojik yada kimyasal arıtma ile atık tehlikesiz veya daha az tehlikeli hale getirilebilir. • Bertaraf: Atık oluşumunun kaçınılmaz olduğu ve yukarıda belirtilen işlemlerin uygulanamadığı durumlarda değerlendirilemeyen atıklar yakma, depolama gibi metotlarla bertaraf edilir.
Tehlikeli atıkların bertarafı konusunda “Atık Yakma Tesisi Lisansı” ve “Tehlikeli ve Tıbbi Atık Depolama Tesisi Lisansı” bulunan tek tesis İzmit İli sınırları dahilinde faaliyet gösteren İZAYDAŞ (İzmit Atık ve Artıkları Arıtma Yakma ve Değerlendirme A.Ş.) tesisidir. Bu tesisin; 35.000 ton/yıl kapasiteli tehlikeli atık yakma ünitesi ve Toplam 790.000 m³ kapasiteli tehlikeli atık depolama sahası bulunmaktadır.
Lisanslı Tehlikeli Atık Geri Kazanım / Bertaraf Tesisleri
Alternatif Bertaraf Yöntemleri
Atıkların Ek Yakıt Olarak Kullanılmasında Uyulacak Genel Kurallar Hakkında Tebliğ gereğince • Kullanılmış yağlar, • Kullanılmış lastikler, • Plastik maddeler, • Boya artıkları • Bazı atık solventler • Çevre ve Orman Bakanlığı’nın uygun gördüğü atıklar, Çimento Fabrikaları, Kireç Fabrikaları gibi lisanslı tesislerde ilave yakıt olarak kullanılabilir.
Tehlikeli Atıkların Ara Depolanması Nihai bertaraf veya geri kazanım için uygun yer bulunamaması durumunda ya da bertaraf / geri kazanım tesislerine ulaştırılmadan önce atık miktarının yeterli kapasiteye ulaşması amacıyla atıklar ara depolarda depolanabilir. Bu depolarda bekleme süresi bir yılı aşamaz. Ancak bu süre zorunlu hallerde Bakanlık izni ile uzatılabilir. Ara depolama tesisleri için Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan ön lisans ve lisans alınması zorunludur. Ara depolama tesisi kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, ( Ek 13) de yer alan bilgi ,belgeler ve diğer dokümanlarla birlikte Çevre ve Orman Bakanlığı’na başvurur. Ara depolama ve işleme tesislerinde; - Giriş, depolama ve çalışma kısımları, - Yangın söndürme sistemleri, - Boruların, hazne ve kapların temizlenmesi için temizleme sistemleri, - Taşan ve dökülen atıkların toplanması için yeterli absorban, nötralizan, bulunur.
Atık Üreticisinin Sorumlulukları • Atık üretimini en az düzeye indirecek tedbirleri almak, • Üretilen atık tür ve miktarına ilişkin atık beyan formunu her yıl doldurarak Bakanlığa göndermek, • Atıklarını tesis içerisinde uygun şekilde depolamak. (Bunun için beton zeminli (ya da eşdeğeri), sızdırmazlığı sağlanmış, üzeri kapalı bir geçici depolama alanı oluşturmak, atıklarını niteliğine uygun konteynırlarda depolamak). • Atıkların tesis içinde yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun geçici depolarda bekletilmesi için valilikten izin almak,(Ayda 1000kg’dan fazla atık üretenler) • üç yıllık atık yönetim planını hazırlayarak valilikten onay almak, (atık yönetim planının hazırlanması) • Atıklarını bu yönetmelikteki esaslara uygun olarak kendi imkanları ile veya kurulmuş lisanslı atık bertaraf tesislerinde gerekli harcamaları karşılayarak bertaraf etmek ve bertaraf işleminin tamamlandığını yetkililere bildirmek, • Atık taşımacılığında mevcut uluslararası standartlara uymak, • Ürettiği atıklara uygun ambalajlama ve etiketleme yapmak Çevre ve Orman Bakanlığından İşletme Lisansı alan tesislerin listesine www.atikyonetimi.cevreorman.gov.tr adresinden ulaşılabilir.
Atıkların tesis içinde geçici depolanması ve taşınması Tehlikeli atıklar, fabrika sınırları içinde tesis ve binalardan uzakta beton saha üzerine yerleştirilmiş sağlam, sızdırmaz, emniyetli ve uluslararası kabul görmüş standartlara uygun konteynırlar içerisinde geçici olarak muhafaza edilmeli, konteynırların üzerinde tehlikeli atık ibaresi bulunmalı, depolanan maddenin miktarı ve depolama tarihi konteynırlar üzerinde belirtilmeli, konteynırların hasar görmesi durumunda atıklar, aynı özellikleri taşıyan başka bir konteynıra aktarılmalı, konteynırların devamlı kapalı kalmasını sağlanmalı ve atıklar kimyasal reaksiyona girmeyecek şekilde geçici depolanmalıdır., Ayda bin kilograma kadar atık üreten üretici biriktirilen atık miktarı altı bin kilogramı geçmemek kaydı ile valilikten izin almaksızın atıklarını arazisinde en fazla yüz seksen gün geçici depolayabilir. Bu durumda herhangi bir tehlike halinde arazide önlem alabilmek için en az bir kişiyi görevlendirmekle ve bu kişinin, adını, telefonunu valiliğe bildirmekle yükümlüdür.
Katı veya sıvı haldeki atıklar için atığın ve işletmenin özelliğine göre uygun konteynır ve taşıma şekilleri işletmeler tarafından belirlenir.
Tesis içinde alınacak güvenlik önlemleri İşleme tabi tutulacak veya geçici olarak depolanacak atıklar, özel yerlerde kap veya hazneler içinde; uygulanacak fiziksel, kimyasal, biyolojik işlemler ve yakma işlemlerine göre ayrı ayrı ve birbiri ile kimyasal reaksiyona girmeyecek şekilde atık kod numarasına göre depolanır. Ara depo veya işleme tesislerinin bekletme haznelerinin çürümelere ve aşınmalara dayanıklı olması ve gerekli emniyet ve kontrol sistemlerini ihtiva etmesi zorunludur.
Tehlikeli Atıkların Taşınması - Atıkların taşınması bu iş için lisans almış kişi ve kuruluşlarca taşınan atığın özelliğine uygun araçlarla yapılır. Aynı araçta aynı kap içinde taşınacak atığın kod numarası aynı olmak zorundadır.
Tehlikeli Atık Taşıma Lisanslı Firmalar Listesi
Tehlikeli Atık Taşıyacak Firma ve Araçlara Lisans Alınması
Atık taşımak isteyen gerçek ve tüzel kişiler tehlikeli atık taşıma lisansı almak üzere (EK 18) de yer alan bilgi ve belgelerle , valiliğe başvurmak zorundadır. Lisans, başvuran firmaya ve araca verilir. Lisans alan firma 11/7/1993 tarihli ve 21634 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliğinin (Ek 4) de yer alan tehlikeli atık işaretlerini araçlarında kullanmak zorundadır. Bu hükümler sadece kara taşıtları için geçerlidir. Deniz, hava ve demiryolu taşımacılığı için bu amaçla uygulanan ulusal ve uluslar arası kabul görmüş taşımacılık kuralları uygulanır. Taşımanın karayolu ile yapılması halinde, 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununda tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasına ilişkin hususlar doğrultusunda, ilgili valilikten alınacak taşıma lisansının yanı sıra, şehirler arası taşıma faaliyetlerinde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin Karayolu Taşıma Kanunu uyarınca Ulaştırma Bakanlığından yetki belgesi almak zorundadır. Lisans üç yıl için geçerlidir ve bu süre sonunda yenilenmesi gerekir. Lisans alan ancak taşımacılıkta öngörülen standartlara uymayan firmaların lisansları valilikçe iptal edilir.
Kullanılmış lastikler ile (Ek 7) de 09 01 Fotoğraf Endüstrisi Atıkları başlığı altında yer alan gümüş içeren sabitleştirme banyolarının ve bu Yönetmelik kapsamında olan ancak toplamı elli kilogramı geçmeyen atıkların taşınmasında bu Yönetmeliğin 11, 12, ve 13 üncü madde hükümleri (Ulusal Atık Taşıma Formu Kullanım Zorunluluğu, Taşıma Araçlarında Lisans Zorunluluğu) uygulanmaz.
Tehlikeli Atık Taşıma Lisansı İşlemleri
Tehlikeli Atıkların Taşınmasında Ulusal Atık Taşıma Formunun Kullanılması
• Tehlikeli Atıklar, • Atık Madeni Yağlar, • Bitkisel Atık Yağlar, • Atık Akümülatörler ve • Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin taşınması esnasında “Ulusal Atık Taşıma Formu” kullanılması zorunludur. Bu form İl Çevre ve Orman Müdürlüklerinden temin edilebilir. Formun Doldurulması Atık Kodu: Formun ÜRETİCİ kısmında (12) nolu alan: Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin (EK 7) listesinde verilen 6 haneli kod numarası buraya yazılır. Atık Adı :Formun ÜRETİCİ bölümünde yer alan (13) nolu alan: (EK-7) de yer alan listede belirtilen kodun karşısındaki tanım aynen buraya yazılır. H Numarası : Formun ÜRETİCİ bölümünde yer alan (11) alan: Yönetmeliğin EK (5) listesinde yer alan tehlikelilik özelliklerine göre doldurulacaktır. (H2 gibi) 20º C De Fiziksel Özellikleri : Formun ÜRETİCİ bölümünde yer alan (14) nolu alan: Bu alana Toz, Katı, Akışkan/Macun,Çamurlu, Sıvı, Gaz gibi atığın fiziksel özelliği yazılır. Renk: : Formun ÜRETİCİ bölümünde yer alan (15) nolu alan: Bu alana, Beyaz, Kahverengi, Kırmızı, Mavi, Sarı, Siyah, Yeşil gibi atığın rengi yazılır. Ağırlık : Formun ÜRETİCİ bölümünde yer alan (16) nolu alan: atığın ağırlığı kilogram ve/veya ton olarak yazılır. Ambalaj ve Konteyner Türü: Formun ÜRETİCİ bölümünde yer alan (17) nolu alan: Bu alana Varil, Ahşap, fıçı, Bidon, Kutu, Torba, Karışık ambalaj, Basınçlı hazne, Balya gibi ambalaj ismi yazılır. Ambalaj Ve Konteyner Sayısı: Formun ÜRETİCİ bölümünde yer alan (18) nolu alan: yukarıda belirtilen ambalaj ve konteyner sayısı formda ayrılan üç dijitli bölüme yazılır. Taşıma Şekli : Formun TAŞIYICI bölümünde yer alan (13) nolu alan: Bu alana Karayolu, Tren, Hava, Deniz, İç Karasular gibi taşıma şekli yazılır. Tarihler : gün/ay/yıl olarak yazılır. Gönderilen ve alınan tüm taşıma formları üç yıl süre ile saklanmak ve denetimlerde yetkili idarelerce istendiğinde hazır bulundurulmak zorundadır. Formun kullanımına ilişkin daha fazla bilgi için aşağıdaki linki tıklayın
-Ulusal Atık Taşıma Formu Kullanım Klavuzu-
-Atık Yönetim Planı, Atık Yönetiminde Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri- |