Ham Petrolün Deniz Canlılarına Etkisi

Son zamanlarda yapılan çok sayıdaki araştırma ve bunları içeren yayınlara göre insanoğlu tarafından ortama bırakılan petrol hidrokarbonları deniz canlılarının besin zincirinde önemli etkiler yaratmaktadır. Canlılardaki bu kadar düşük yoğunlukların canlı yaşamına ne şekilde etki yaptıkları henüz kesinleşmemiştir.

Organizmanın direnci fiziksel ve kimyasal, örneğin sıcaklık ve oksijen içeriği gibi faktörlere de bağlıdır. Bu nedenle yapılan laboratuar deney sonuçlarının ortamdaki koşullara uygulama olanağı kısıtlanmaktadır. Petrol hidrokarbonlarının bir organizmanın metabolizması üzerine yaptığı direkt etkinin yani sıra ortamda bulunan diğer maddelerle karşılıklı ilişkisi de göz önünde tutulmalıdır. Örneğin bazı petrol bileşikleri duyu organlarında yer alan kemoreseptörleri (kimyasal algılayıcıları) kapatarak organizmanın besin alma açısından yeteneksiz duruma geçmesine yol açmaktadır.

Diğer taraftan balıklar ise kütle halindeki petrol yığışımından kaçarak temiz  sulara göçmektedirler. Buna karşılık deniz dibinde yaşayanlar hareketsiz veya sınırlı  hareket edebilen midye, istiridye, karides ve bazı dip balığı türleri, aşağı doğru çöken ve sedimana ulaşan petrolden etkilenerek kitle halinde ölmektedirler.

Ham petrol uygun şartlarla destillenecek olursa, fraksiyonlardan yaklaşık 40’ın üzerinde kimyasal bileşik ele geçer. Bileşiklerin içinde çok sayıda aromatik hidrokarbon, naftalinler ve fenantrenler, ksilen ve onun metil türevleri, perilen, trifenilen ve tetrametil fluoren saptanmıştır.  Bilinen ve şüphelenilen kanser yapıcı polinükleer aromatik hidrokarbonların ham ve rafine petroldeki konsantrasyonları için yeterli bilgi yoktur.

Ham Petrolün Kontrolsüz Yanmasınının Çevre Sağlığına Etkileri

Kontrolsüz yanmanın ilk sonucu, yanmanın tam olmamasıdır. Böylece is ve kurum dediğimiz ince dağılmış karbon partikülleri, hidrokarbonlar, diğer organik maddeler, anorganik bileşikler ve katrandan oluşan bir karışım ortaya çıkmaktadır. Sıcaklık yanan kütlenin her bölgesinde bir diğerinden az veya çok farklı olduğundan kontrolsüz yanma farklı yanma ürünleri verecektir. Petroldeki azotlu bileşiklerin yanması yine çevreye zararlı olan azot oksitlerini NO, NO2, v.b.verecektir. Kanser yapıcı azotlu heteroksiklik hidrokarbonlar da benzer pirolitik reaksiyonlarla azotlu ve özellikle piridin ve kinolin bileşiklerinden başlamak üzere oluşmaktadır.

Petrol Kirlenmesinin Önlenmesi

Denizlerde tabii sızıntılarla petrol kirlenmesi daima bir problem olmuş ise de, son yıllarda insanın sebep olduğu kirlenme onu geçmiştir. Modern endüstri, modern ziraat  ve  20.yüzyıl  insanının

hayati petrole dayalı olduğundan, bütün dünyada petrolün nakli şaşırtıcı bir hızla artmıştır.

Petrol kirlenmesini önlemek için iki yol takip edilebilir:

1.  İnsan faaliyetleri sonucu denizlere gidecek petrol miktarını azaltmak (Girişi Önleme)

2.  Denizlere herhangi bir sebeple dökülmüş olan petrolü uzaklaştırmak veya tesirlerini en aza indirmek (Çıkış Kontrolü)

Kaynaklar

Çevre Ve Orman Baknalığı Çevre Durum Raporu

www.akdeniz.edu.tr

www.denizce.com